67. DE LETTER R

Juli 2018

De r is als teken de achttiende letter van ons alfabet en als klank de veertiende medeklinker. Afgezien van enkele bijvormen wordt de r uitgesproken als rollend of niet-rollend.

Als men zuiver Nederlands spreekt, werd dat vroeger ABN genoemd, oftewel Algemeen Beschaafd Nederlands. De uitdrukking is sinds enkele jaren vervangen door Algemeen Standaard Nederlands (ASN). De reden is dat men niet meer onbeschaafd werd gevonden als men geen ABN sprak.

De vraag is nu, hoe je kunt beoordelen of iemand ASN spreekt. Ik zou zeggen: iemand spreekt ASN als je niet kunt horen uit welk deel van Nederland hij of zij komt. Zo wordt al heel lang aangenomen dat men in de gemeente Haarlem het beste aan die voorwaarde voldoet.
De r wordt daar als niet-rollend uitgesproken. In Noord-Brabant en Limburg spreekt de bevolking overwegend met een rollende r. Dat doen ook alle Surinamers, met als voorbeeld nieuwslezeres Simone Weimans.

Sinds twintig jaar is er in Nederland een nieuw woord in gebruik, met een r die zowel rollend als niet-rollend kan worden uitgesproken: de euro. In de uitspraak van woorden als Europa, neuroloog, neuriën enz. verandert niets, maar de uitspraak van “euro” doet mij vaak met enige weemoed terugdenken aan de vroegere gulden, zeker als het woord in reclames op de televisie wordt uitgeschreeuwd. Allemaal kennen we: “Doe mee aan de nationale postcaudeloteraai, en verdien tienduizend eurau!”

Met de letter r is in combinatie met diverse klinkers iets anders aan de hand. Zo is de uitspraak van de o bij de woorden oog, droog, kool, hoog, zool, enz. een oo. Komt er echter een r achter, dan verandert de uitspraak: oor, voor, door, aldoor, algorithme, enz. Sinds ruim een jaar adverteren opticiens op de televisie met apparatuur van het merk “Beter Horen”, waarbij de o wordt uitgesproken als de o van oog en hoog, en niet als die van oor en hoor, wat wel zou moeten.
En zo zijn er vast nog wel meer bijzonderheden…..
 
Frans Lisman
(franslisman@gmail.com)

Antrekoo en kipfilee

Antrekoo en kipfilee

Antrekoo en kipfilee is te bestellen bij boekhandel Jansen & de Feijter in Velp,
tel. 026 – 3628959, voor
€ 12,50 excl. verzendkosten, of € 10,- voor een e-reader.