51. PLAATSVERVANGENDE SCHAAMTE

Maart 2017

Dit begrip komen we de laatste jaren af en toe wel eens tegen. Het is mij gebleken dat lang niet iedereen weet wat er met deze woorden precies wordt bedoeld. Misschien is het daarom nuttig er een stukje aan te wijden.
Het begrip schaamte kennen we allemaal, maar kunnen we ook uitleggen wat het betekent? Van Dale geeft een voortreffelijke definitie, maar gaat u er wel even voor zitten: “het gevoel van onbehagen dat iemand vervult bij het gezien, bekend of openbaar worden van dingen aan hem, handelingen van hem of toestanden om hem die met de eerbaarheid, het fatsoen of de zedelijkheid in strijd zijn, of die hem verachtelijk doen schijnen bij anderen”.
Plaatsvervangende schaamte is dan schaamte die ik zélf voel, terwijl ik vind dat een ànder die schaamte zou moeten hebben, en wel over een gedraging of uitspraak van die ander zelf. Ik schaam mij dus omdat ik vind dat een ander zich ten onrechte niet schaamt. Mijn schaamte neemt dan de plaats in (of: vervangt de plaats) van de schaamte die bij een ander achterwege blijft. Ik redeneer dus eigenlijk: “je moest je schamen, maar omdat jij het niet doet, doe ik het maar
voor je”.
Tijdens de Algemene Beschouwingen in september 2011 had PVV-fractievoorzitter Wilders een aantal negatieve kwalificaties gegeven van leden van de Tweede Kamer en van het kabinet dat hij gedoogde. In reactie daarop zei CDA-fractievoorzitter Van Haersma Buma dat hij een plaatsvervangend gevoel van schaamte had “zowel voor wat de heer Wilders doet, als voor het hoongelacht van de PVV-fractie bij de bijdragen van anderen”.
Op 22 mei 2012 stond in de krant dat veel Nijmeegse raadsleden bij de installatie van Bruls als burgemeester met plaatsvervangende schaamte hadden geluisterd naar Cornielje.
Het kan zelfs korter. Laatst hoorde ik iemand zeggen: “Ik had vervangende schaamte.”


Frans Lisman

Antrekoo en kipfilee

Antrekoo en kipfilee

Antrekoo en kipfilee is te bestellen bij boekhandel Jansen & de Feijter in Velp,
tel. 026 – 3628959, voor
€ 12,50 excl. verzendkosten, of € 10,- voor een e-reader.