64. TANTE BETJE EN NOG WAT

April 2018

Charivarius introduceerde in 1940 in zijn boek “Is dat goed Nederlands?” de naam tante betje
voor een stijlfout die hij steevast tegenkwam in de brieven van zijn tante Betje. Als twee hoofdzinnen verbonden zijn door een voegwoord (en, want, maar) kan er sprake zijn van
samentrekking, inversie, en tante betje.
1. Samentrekking: een zinsdeel dat in beide zinnen dezelfde functie vervult, wordt in de tweede zin weggelaten: “Ik heb een brood gekocht en ben naar de kapper geweest”.
2. Inversie: het omdraaien van de normale volgorde onderwerp – persoonsvorm: “Gisteren heb ik gewandeld en ben ik vroeg naar bed gegaan”.
3. Tante betje: in de tweede hoofdzin wordt ten onrechte inversie toegepast of gesuggereerd.
Er zijn drie typen tante betjes:
3.1. Geen inversie in de eerste hoofdzin, wel in de tweede: “We gaan naar de nachtfilm en komen we pas laat thuis”.
3.2. Inversie in de eerste én tweede hoofdzin: “Op de valreep won hij de wedstrijd en hoop ik dat hij een fraaie prijs krijgt”.
3.3. Inversie in de eerste hoofdzin en gesuggereerde en tevens tot tegenspraak leidende inversie in de tweede: “Volgende maand gaan we verhuizen en moeten nu alvast een nieuw bed uitzoeken”. Gesuggereerd wordt hier “volgende maand moeten we nu” en dat is in tegenspraak met elkaar. Er is géén probleem als de gesuggereerde inversie niét tot tegenspraak leidt: “Vanavond rijden de treinen via een andere route en stoppen niet in Schiphol”.
Met dank aan de Taaladviesdienst voor enkele voorbeelden.

 
Frans Lisman
(franslisman@gmail.com)

Antrekoo en kipfilee

Antrekoo en kipfilee

Antrekoo en kipfilee is te bestellen bij boekhandel Jansen & de Feijter in Velp,
tel. 026 – 3628959, voor
€ 12,50 excl. verzendkosten, of € 10,- voor een e-reader.