13. ZEKER

Januari 2014

De reden dat ik over dit woordje wil schrijven is, dat er van de vele betekenissen van zeker één is, die ik in geen enkel woordenboek of ander boek over taal ben tegengekomen. Laten we eerst eens kijken waar het woordje vandaan komt.
Dat wordt goed beschreven in het Leenwoordenboek van Nicoline van der Sijs (1996)  en in Van Dale Etymologisch Woordenboek (1997). Het zal u niet verbazen dat de oorsprong,  zoals zo vaak, het Latijn is. Het Latijnse woord securus is samengesteld uit se (zonder) en cura (zorg) en betekent dus “zonder zorg”. Het leidde tot onze woorden secuur en zeker. Secuur kreeg als betekenis “nauwgezet, zorgvuldig”, en zeker ging betekenen “vrij van zorgen of schulden”, en vervolgens “onbezorgd, betrouwbaar”. We kennen ook “sinecure”, van het Latijnse sinecura waarin se vervangen is door het meer bekende sine.
Van Dale (het Groot Woordenboek van de Nederlandse Taal, 2005) geeft de volgende betekenissen van “zeker”: 1) buiten of zonder gevaar, veilig: hier voel ik me zeker; 2) beveiligd tegen het verlies van: men is hier zijn leven niet zeker; 3) vast, betrouwbaar: dat is iets dat zeker is; 4) overtuigd, stellig: ik ben er zeker van; 5) ter onbepaalde aanduiding: zeker iemand vertelde mij dit; 6) beperkend, enig: in zekere zin heb je gelijk; 7) een waarschijnlijk vermoeden: je hebt zeker geen speld voor me; 8) minachting: voor jou zeker!
Het Leenwoordenboek geeft aan dat de betekenis ad 5)  in de Middeleeuwen is overgenomen van het Franse certain.
Ten slotte de betekenis die ik overal mis en die toch zeer vaak wordt bedoeld.  Dat is “minstens” of  “ten minste”: “Ik heb zeker zes keer gebeld.”
Als u wilt reageren: u krijgt zeker antwoord van mij!

 

 L.S.! Dit is de afkorting van het Latijnse “Lectori Salutem”, oftewel “de lezer heil”. Heil is een wat ouderwets woord, dat welzijn, welvaart, voorspoed betekent. Dat wens ik u dus voor het zojuist aangebroken nieuwe jaar!

Frans Lisman      

Antrekoo en kipfilee
Antrekoo en kipfilee

Antrekoo en kipfilee is te bestellen bij boekhandel Jansen & de Feijter in Velp,
tel. 026 – 3628959, voor
€ 12,50 excl. verzendkosten, of € 10,- voor een e-reader.