Monthly Archives: juli 2014

19. WIJZIGEN

Juli 2014

Iets om te onthouden: een ónovergankelijk werkwoord heeft géén lijdend voorwerp. Wijzigen is oorspronkelijk een óvergankelijk werkwoord, waar dus wél een lijdend voorwerp bijhoort: ik wijzig iets. Wijzigen betekent veranderen, maar veranderen kan zowel overgankelijk als onovergankelijk worden gebruikt: ik verander iets, en dat verandert daardoor.
Verkopers van goederen en diensten willen het publiek altijd graag behagen. Zij doen dit met positief geformuleerde aanbiedingen die voordeel suggereren. Zo zullen banken, als zij een hogere creditrente willen aanbieden, dit in hun advertenties duidelijk laten blijken: ”Wij verhogen de rente op uw spaartegoed per 1.7 van 2 naar 2,5%.”
Als zij zich echter genoodzaakt zien de creditrente te verlágen, willen zij die boodschap zoveel mogelijk verhullen. Ten eerste zullen zij vermijden precies te vertellen hoeveel de rente omlaaggaat, door uitsluitend het nieuwe, lagere percentage te noemen. Ten tweede zullen zij in dat geval het werkwoord “verlagen” vermijden, en – zeer irritant – het neutrale “wijzigen” gebruiken. Ten derde gebruiken zij het werkwoord wijzigen dan verkeerd, want ze suggereren met “de rente wijzigt per 1.7 en wordt dan 1,5%” dat dit vanzelf gebeurt en dat er geen duidelijke actie achter zit, m.a.w. dat zij er niets aan kunnen doen.
Bij verhoging van tarieven gebruikt men, al even laf, het verhullende “aanpassen”: per 1.1.2013 vond er “een geringe aanpassing van de NS-tarieven” plaats, per 1.1.2014 kwam de Gelderlander met “een aanpassing van de abonnementsprijzen”, enz., enz.
2005 was het foute gebruik van “wijzigen” zó ver ingeburgerd, dat Van Dale toen goedkeurde dat wijzigen, net als veranderen, ook ónovergankelijk kan worden gebruikt: ik wijzig iets, en dat wijzigt daardoor. Jammer, maar het heeft geen zin dat we ons tegen voltooide taalverandering blijven verzetten.

Vorige maand werd mij n.a.v. mijn onderschrift bij stukje nr. 18 gevraagd of “herinnert u u” niet “herinnert u zich” moet zijn. Antwoord: nee, want “u” is, net als “jij”, tweede persoon: jij hebt, u hebt, jij herinnert je, en u herinnert u. “Zich” hoort bij de derde persoon: hij herinnert zich, maar “u” in de derde persoon is aan het verdwijnen: u heeft, u is, u herinnert zich (zie Antrekoo en Kipfilee blz. 26).

Frans Lisman

Antrekoo en kipfilee

Antrekoo en kipfilee

Antrekoo en kipfilee is te bestellen bij boekhandel Jansen & de Feijter in Velp,
tel. 026 – 3628959, voor
€ 12,50 excl. verzendkosten, of € 10,- voor een e-reader.