Monthly Archives: juli 2016

43. VERONTACHTZAMEN?

Juli 2016

Voor de herkomst van woorden kun je Van Dale’s Etymologisch Woordenboek raadplegen, terwijl ook in de grote driedelige Van Dale veel informatie is te vinden. Je komt vaak bij een buitenlandse taal terecht, bijvoorbeeld Frans, Duits of Engels. Maar je moet ook wel eens verder terug in de tijd, en het woord blijkt dan vaak uit het Latijn of het Grieks te stammen.
Voor taalkwesties, die meer de grammaticale kant van de taal betreffen, hebben wij de ANS, de Algemene Nederlandse Spraakkunst (twee delen, uit 1983, tweede druk 1997). Hierin worden op voortreffelijke wijze de vormen en constructies die in het taalgebruik voorkomen, geregistreerd en besproken. Toch blijven er taalkwesties in de ANS onbesproken omdat een logische verklaring niet is te geven. Een mooi voorbeeld is de schrijfwijze van het werkwoord veronachtzamen, dat heel vaak met twee t’s, als verontachtzamen, wordt geschreven. De verklaring voor die foute schrijfwijze kan ik dus niet geven, maar ik kan wél het probleem schetsen.
Er zijn woorden die met on- ervoor het tegendeel uitdrukken, zoals on-aangenaam, on-achtzaam, on-gelukkig, on-gelijk, on-rein, on-rustig, on-schuldig en on-waardig. Deze acht bijvoeglijke naamwoorden hebben gemeen dat we er werkwoorden van kunnen maken door er ver- voor te zetten.
Het grappige is nu, dat on er dan bij de eerste vier géén t bijkrijgt, maar bij de tweede vier wél, kijkt u maar mee: ver-on-aangenamen, ver-on-achtzamen, ver-on-gelukken, ver-on-gelijkt zijn, maar ver-ont-reinigen, ver-ont-rusten, zich ver-ont-schuldigen en ver-ont-waardigd zijn.
Een regel is er niet voor te geven, de taal gaat hier zijn eigen weg en laat zich niet in een regel vangen. Mede daardoor blijft taal mij fascineren…..

Frans Lisman

Antrekoo en kipfilee

Antrekoo en kipfilee

Antrekoo en kipfilee is te bestellen bij boekhandel Jansen & de Feijter in Velp,
tel. 026 – 3628959, voor
€ 12,50 excl. verzendkosten, of € 10,- voor een e-reader.