32. EEN STUKJE OVER U

Augustus 2015          

Een paar jaar geleden heb ik elders al eens over “u” geschreven. Dat stukje heette “U hebt zich vergist” en het ging over de u-persoon in grammaticale zin. Omdat ik de volgende keer iets nieuws wil behandelen, wil ik u daarop in dit stukje wat voorbereiden.
Om een goed antwoord te geven op de vraag of het nu “zou u”, “zoud u” of  “zoudt u” is, moeten we eerst vaststellen wat voor een woord “u” eigenlijk is.
We kennen persoonlijke voornaamwoorden van de eerste, tweede en derde persoon, zowel in het enkelvoud (ik, jij, hij/zij/het) als in het meervoud (wij, jullie, zij). Oorspronkelijk was “u” net als hij, zij en het, de derde persoon enkelvoud: uwe edelheid. Via uwé en ue werd het u. Nu is “u” de beleefdheidsvorm voor “jij” en “jullie” geworden. Tweede persoon dus, zowel in enkel- als in meervoud. Het werkwoord wordt bij “u” net zo vervoegd als bij “jij”, behalve wanneer het eerst komt. Bij “jij” is er dan géén t, en bij “u” wél: ben jij en heb jij, maar bent u en hebt u.
De werkwoordsvorm mag ook in de derde persoon worden gesteld: u heeft, u is. Dit raakt echter in onbruik, “u hebt” en “u bent” hebben tegenwoordig de voorkeur.
Bij wederkerende werkwoorden gebruiken we in de derde persoon enkel- en meervoud “zich”: hij vergist zich, zij vergissen zich. In de tweede persoon enkel- en meervoud gebruiken we “je”: jij vergist je, jullie vergissen je. Bij “u” wordt dat:  u vergist u, en:  u hebt u vergist (of, in de derde persoon: u vergist zich, en:  u heeft zich vergist). “U hebt zich vergist” is dus fout: als u eenmaal met “u hebt” voor de tweede persoon hebt gekozen, kunt u niet met “zich” naar de derde persoon overstappen.
De echte problemen komen als we de gebiedende wijs schrijven met “u” als onderwerp: wanneer schrijf je alleen de werkwoordsstam en wanneer komt er een t bij? Daarvoor krijgt u van mij de volgende keer een handig hulpmiddel.

 

Frans Lisman

Antrekoo en kipfilee
Antrekoo en kipfilee

Antrekoo en kipfilee is te bestellen bij boekhandel Jansen & de Feijter in Velp,
tel. 026 – 3628959, voor
€ 12,50 excl. verzendkosten, of € 10,- voor een e-reader.