53. MET EMIRITAAT?

Mei 2017

Onlangs las ik in de krant over een pastoor die met emiritaat was gegaan. Alvorens hier iets over te zeggen behandel ik eerst het begrip malapropisme. Een malapropisme is een onbewust verhaspeld woord. De naam is afgeleid van Mrs Malaprop, een achttiende-eeuwse toneel-figuur. Zij wilde graag duur doen en gebruikte vele fout gekozen woorden en uitdrukkingen. In “Een slipje van de sluier” (uitverkocht) heeft het Genootschap Onze Taal in 1991 een opmerkelijke collectie malapropismen verzameld. Een paar voorbeelden:
- Mijn buurman kreeg vorige week een brief van Gedupeerde Staten.
- De veroordeelde ging in castratie.
- Mijn bakker heeft een stuurverkrachter op zijn auto.
- Het kóst een placenta, maar dan héb je ook wat.
- Onze dominee gaat met emiraat.
Met dit laatste voorbeeld wordt het verband met de krantenfout duidelijk. Een land met een emir aan het hoofd is een emiraat, zoals Dubai. Evenzo is Oman een sultanaat. Een hoog-leraar of kerkelijk leider die met pensioen gaat, gaat met emeritaat. Hij is dan emeritus, het Latijnse woord voor oudgediende, veteraan. Letterlijk: hij die uitverdiend of uitgediend is. De klemtoon ligt op de tweede e.
Van meritum (klemtoon op de e), verdienste, is ons woord merite (klemtoon op de i) afgeleid: iemand op zijn merites beoordelen. Iemand die emeritus is, is dus e, = ex, = uit de verdien-sten. Denk ook aan Felix Meritis (gelukkig door verdiensten), het gebouw in Amsterdam.
Ten slotte, voor wie een malapropisme gemist heeft: de goede termen zijn: Gedeputeerde Staten, cassatie, stuurbekrachtiger en paar centen.

Frans Lisman

Antrekoo en kipfilee
Antrekoo en kipfilee

Antrekoo en kipfilee is te bestellen bij boekhandel Jansen & de Feijter in Velp,
tel. 026 – 3628959, voor
€ 12,50 excl. verzendkosten, of € 10,- voor een e-reader.