57. WERKGELEGENHEID

September 2017

Het woord gelegenheid bestaat uit vier lettergrepen, waarbij de klemtoon op de tweede ligt: gelégenheid. Om aan te geven wat voor een soort gelegenheid wordt bedoeld, wordt er aan de voorkant een lettergreep aan het woord toegevoegd, en wel de stam van een werkwoord: eetgelegenheid, slaapgelegenheid, speelgelegenheid, enz. De klemtoon op le- blijft wel bestaan, maar er komt nu een sterkere klemtoon op het voorvoegsel te liggen: éét-, slááp-, spéélgelegenheid, en dus ook wérkgelegenheid.
Als er niet aan de voor-, maar aan de achterkant een of meer lettergrepen worden toegevoegd, blijft de klemtoon op le- liggen: gelégenheidsaanbod, gelégenheidsdrankje.
Het vreemde is nu, dat er op de radio en televisie altijd over werkgelégenheid wordt gesproken in plaats van over wérkgelegenheid. Helaas staat het ook fout in Van Dale.
Heemskerk en Zonneveld noemen de plaats om te werken wérkgelegenheid, maar het aantal beschikbare arbeidsplaatsen werkgelégenheid. Ik vind dat een kunstmatig onderscheid en ben het daar niet mee eens. Het voorvoegsel heeft altijd de nadruk en dus de klemtoon.
Net als werkgelegenheid hebben de begrippen werkgever en werknemer de klemtoon ook op de eerste lettergreep: wérkgever en wérknemer. Alleen als er onderscheid wordt gemaakt tussen beide begrippen kan het accent in de uitspraak voor de duidelijkheid op –gever en –nemer worden gelegd: “De werkgéversorganisaties waren het niet eens met de eis van de vakbonden.” Of: “De regering nam kennis van het VNO-standpunt maar toonde begrip voor de werknémersbelangen.”
Van Dale laat ten onrechte de klemtoon altijd verspringen als er iets achter komt. Bij wérk-gever wordt het dan werkgéversaandeel, -bijdrage, -organisatie, -verbond, -vereniging, -ver- klaring, enz.
 

 

Frans Lisman
(franslisman@gmail.com)

Antrekoo en kipfilee
Antrekoo en kipfilee

Antrekoo en kipfilee is te bestellen bij boekhandel Jansen & de Feijter in Velp,
tel. 026 – 3628959, voor
€ 12,50 excl. verzendkosten, of € 10,- voor een e-reader.