63. NEE OMA, KWARTUURTJE!

Maart  2018

Tegen deze logica van haar vijfjarige kleinzoon was deze oma niet opgewassen en zij kwam mij om raad vragen. Ik heb het voor haar uitgezocht, want ik wist het ook niet.
Zoals zo vaak moeten we ook nu terug naar het Latijn. Quattuor is vier, en het bijvoeglijk naamwoord daarvan is quartus. Daarvan is het Franse woord quartier afgeleid, dat stadsdeel betekent: in Parijs kent iedereen het Quartier Latin.
Vanuit het Frans stamt ons woord kwartier, met als oorspronkelijke betekenis: “een hoeveelheid die het vierde deel is van een of ander geheel waarvan sprake is”. Zo sprak men vroeger over “een kwartier uurs”: een kwart deel van een uur oftewel 15 minuten, en later werd dat een kwartier.
Het woord kwartier heeft nog meer betekenissen:
- Een der vier vakken van een gekwartileerd (gevierendeeld) wapenschild.
- Een stadsdeel. In Den Haag zijn de voetbalclubs Laakkwartier en Westerkwartier genoemd naar het stadsdeel waarin zij spelen. Verder is daar het Statenkwartier, in Arnhem het Spijkerkwartier, in Nijmegen het Willemskwartier, enz.
- Een verblijfplaats voor militairen (“kwartier maken”).
De tijdseenheid is in het Frans un quart d’heure, in het Engels a quarter of an hour, en in het Duits eine Viertelstunde. Het zou dus heel logisch zijn geweest als ook wij aan het begrip “een kwart van een uur” hadden vastgehouden en het woord “kwartuur” hadden ingevoerd. Maar taal en logica gaan lang niet altijd samen.
De vijfjarige had het heel goed gezien!

 

Frans Lisman
(franslisman@gmail.com)

Antrekoo en kipfilee
Antrekoo en kipfilee

Antrekoo en kipfilee is te bestellen bij boekhandel Jansen & de Feijter in Velp,
tel. 026 – 3628959, voor
€ 12,50 excl. verzendkosten, of € 10,- voor een e-reader.