68. GELIJK

Augustus 2018

Het woord gelijk. heeft een aantal betekenissen die ik hier niet allemaal ga opsommen. Het gaat mij om de betekenis in uitdrukkingen als “ik kom gelijk” en “ik ga het gelijk doen”, waarin de betekenis dadelijk of meteen is. Ik schreef eerder over dit onderwerp in nr. 7 van juli 2013, toen de laatste Van Dale, van 2015, nog niet was verschenen.
Van Dale noemt in 1970, 1995 en 2005 gelijk in de zin van dadelijk, meteen: “gew.”, oftewel “gewestelijk, als dialectwoord”, met als voorbeelden “ik kom gelijk” en “het begint gelijk weer”.
In 2015 wordt dit helaas afgezwakt en staat er voor de twee voorbeelden: “NL; spreektaal”.
Van Dale verklaart nu het woord standaardtaal als de taalvorm die als model of norm geldt. Daarbij onderscheidt hij spreektaal en schrijftaal. Spreektaal is de taal, de bewoordingen, woordvormen en constructies waarvan men zich bij het gewone spreken bedient, en schrijftaal is de taal die men bij het schrijven pleegt te gebruiken en die in zinsbouw en woordkeuze min of meer afwijkt van de spreektaal. Zie ook wat ik hierover in nr. 67 schreef.
Het Volkskrant Stijlboek van 1992 is de enige plaats waar ik mijn gelijk kan halen. Op blz. 75 staat een scherpe definitie die ik verder nergens aantref: “Gelijk. Wordt vaak foutief gebruikt in de betekenis van meteen”. Dat is zoals ik het graag zou zien: gelijk in de zin van meteen is dialect, streektaal, en een foute vorm van spreektaal.
 
 
Frans Lisman
franslisman@gmail.com

 
 
Beste lezers,
Dit was stukje nr. 68 en dit was mijn laatste stukje. Het wordt weer een boekje en het verschijnt binnenkort met de titel “Puriteinen en puristen”, de titel van artikel 17 van mei 2014.
Jullie krijgen binnenkort nog een e-mail van Martijn Rothuizen die de verzending van de 68 publicaties heeft verzorgd. Hij zal daarin aangeven hoe je “Puriteinen en puristen” kunt bestellen, en dat geldt natuurlijk ook nog voor “Antrekoo en kipfilee”, mijn eerste boekje van juli 2010..
Ik dank jullie voor jullie belangstelling en opmerkingen, en ik wens jullie nog veel leesplezier met onderwerpen van andere schrijvers over onze moedertaal!

 

Met hartelijke groet,
Frans Lisman

Antrekoo en kipfilee
Antrekoo en kipfilee

Antrekoo en kipfilee is te bestellen bij boekhandel Jansen & de Feijter in Velp,
tel. 026 – 3628959, voor
€ 12,50 excl. verzendkosten, of € 10,- voor een e-reader.