IK KOM GELIJK

Juli 2013

Een woord kan in de loop der jaren een andere betekenis krijgen. Er kan ook een betekenis bijkomen, of er kan er een afgaan. Ook kan een betekenis die altijd als streektaal werd beschouwd,  “promoveren” tot ABN (Algemeen Beschaafd Nederlands, dat we tegenwoordig Standaardnederlands of standaardtaal noemen).  Dat is het geval als het woord in die betekenis zó algemeen wordt gebruikt, dat het zijn gewestelijke karakter (in Van Dale aangeduid als “gew.”) is ontstegen. In de laatste Van Dale, van 2005, gebeurde dat o.a. met enkele betekenissen van het woordje “gelijk”.
Gelijk als bijwoord heeft verschillende betekenissen: 1) op gelijke wijze; 2) bijwoord van plaats: op hetzelfde punt (de hardlopers bleven lang met elkaar gelijk); 3) bijwoord van tijd:  a) tegelijk (de twee treinen kwamen gelijk aan), b) dadelijk, meteen (het begint gelijk weer), c) direct (ik kom gelijk); 4) bijwoord van graad (gew.): in dezelfde mate (zij zijn gelijk arm).
Bij 3b en c  ziet u de betekenissen dadelijk, meteen en direct. Het gebruik van gelijk in die betekenissen was in de Van Dale van 1995 nog “gew.”, oftewel gewestelijk, maar was in 2005 zó ingeburgerd dat “gew.” toen bij \3b en c is geschrapt  (niet bij 4!).
Dat wil niet zeggen dat degenen die gelijk nooit als dadelijk, meteen of  direct hadden gebruikt, dit nu wél zullen gaan doen. Iedereen heeft immers zijn eigen vocabulaire! Zo zijn er vooral in de oudere generatie velen die vroeger met de (zilveren!) paplepel kregen ingegoten dat je nooit “smakelijk eten”, “aangenaam”, “lusten” en “gebakje” mocht zeggen. Het grappige is, dat zij dat ook de rest van hun leven niet zullen doen.
Ik voorspel dat ook de huidige “ik kom gelijk”-haters dat zelf nooit gaan zeggen. Maar zij moeten wél accepteren dat het door de taalontwikkeling tóch ABN is geworden.

 

Afgelopen week zei iemand tegen me: “Leuk, elke maand twee minuten lezen en dan vier
minuten nadenken hoe ik er zelf tegenaan kijk. Ik steek er altijd weer wat van op!”
En dat laatste is natuurlijk precies wat ik beoog….

Frans Lisman

 

 

Antrekoo en kipfilee
Antrekoo en kipfilee

Antrekoo en kipfilee is te bestellen bij boekhandel Jansen & de Feijter in Velp,
tel. 026 – 3628959, voor
€ 12,50 excl. verzendkosten, of € 10,- voor een e-reader.